Κατάγομαι από το όμορφο νησί της Σκύρου, όπου η περίοδος της Αποκριάς είναι πολύ σημαντική στη ζωή των κατοίκων. Είναι η περίοδος που όλοι βγαίνουμε από την χειμερία νάρκη μας, η διάθεσή μας ανεβαίνει και προετοιμαζόμαστε για την πολύτιμη άνοιξη. Είναι και η περίοδος που σηματοδοτείται από τον ήχο των κουδουνιών, που μας σπρώχνουν ρυθμικά προς τη ζωή! Είπα, λοιπόν, να ρίξουμε μια ματιά στα κουδουνοέθιμα σε διάφορες περιοχές της χώρας μας.

Είστε έτοιμοι; φύγαμε:

Κάθε χρόνο Κυριακή της Αποκριάς, στα στενά σοκάκια του Μεσοτόπου της Λέσβου ξεχύνονται οι «κουδουνάτοι», χτυπώντας ρυθμικά τα κουδούνια τους και προκαλώντας απίστευτο σαματά σε όλο το χωριό. Πρόκειται κυρίως για ντόπιους αγρότες και κτηνοτρόφους που αρχικά συγκεντρώνουν δεκάδες κουδούνια -κάποια ξεπερνούν τα 20 κιλά βάρος το ένα- από τα αιγοπρόβατα της περιοχής και στη συνέχεια τα κρεμούν επάνω τους, αφού προηγουμένως μουντζουρώσουν τα πρόσωπά τους ώστε να μη διακρίνονται τα χαρακτηριστικά τους.

Το ντύσιμο και το βάψιμο του προσώπου, αποτελεί μια ολόκληρη ιεροτελεστία, στην οποία συμμετέχουν μικροί και μεγάλοι.

Οι αρμαθιές των κουδουνιών δένονται μεταξύ τους με τα λουριά στο στήθος, στη μέση, στα χέρια, στους γοφούς. Κάθε «κουδουνάτος» προσπαθεί να ζωστεί με όσα περισσότερα κουδούνια μπορεί, προκειμένου να κάνει και περισσότερο θόρυβο ξεσηκώνοντας τους πάντες στο πέρασμά του.

Φορώντας μαντήλια, χαϊμαλιά και χάντρες στο λαιμό, καθώς και πλουμιστές πολύχρωμες φτερωτές νεροκολοκύθες στα κεφάλια, οι «κουδουνάτοι» ξεχύνονται στα στενά σοκάκια του χωριού χτυπώντας δυνατά τα κουδούνια τους, ώστε να τους ακούσει η γη και να «ξυπνήσει», ενώ με τις «κουτσκούδες» (φαλλόμορφα ξύλα) που κρατούν στα χέρια, χτυπούν δυνατά το έδαφος για να καρπίσει.

Λένε πως οι «κ’δουνάκ’» συμβολίζουν τις ψυχές των πεθαμένων που έχουν το χάρισμα να γονιμοποιούν τη γη και πως η αποτρόπαια εμφάνιση τους μαζί με τον τρομακτικό θόρυβο των κουδουνιών εξαγνίζουν και διώχνουν τις κακές δυνάμεις. Πρόκειται για ένα παγανιστικό έθιμο με ρίζες στη διονυσιακή λατρεία της αρχαιότητας.

Πηγή: travel.gr

Το πρωί της Κυριακής της Τυρινής ο ήχος των κουδουνιών αντηχεί στις γειτονιές των Σερρών καλώντας άπαντες να συμμετάσχουν στο «ιδιότυπο τελετουργικό» τους… ο λόγος φυσικά για τους κουδουνοφόρους της αποκριάς… αράπηδες, μπαμπούγεροι, τράγοι είναι μόνο μερικά από τα ονόματα με τα οποία είναι γνωστοί στο κοινό.
 
Οι συμμετέχοντες ντυμένοι με δέρματα αιγοπροβάτων φέρουν ζώνες με κουδούνια προσπαθούν σύμφωνα με την παράδοση να διώξουν τα ακάθαρτα πνεύματα που έχουν φωλιάσει στα σπίτια και τα σοκάκια μιας και ο δυνατός ήχος που προκαλούν σε συνδυασμό με την τρομαχτική τους εμφάνιση έχει ρόλο «αποτροπαϊκό». Μία άλλη θεωρία θέλει τους Μπαμπόγερους να συμβολίζουν την «αναγέννηση της φύσης» και το πέρασμα από τον χειμώνα στην άνοιξη. Ο ήχος των κουδουνιών «ξυπνά» την φύση από την χειμερία της νάρκη ενώ παράλληλα αποτελεί μήνυμα προς τους γεωργούς και τους κτηνοτρόφους να προετοιμάζονται εν όψει των εαρινών εργασιών στα χωράφια (για μία κοινωνία η οποία βασιζόταν κατά κόρων στην καλλιέργεια της γης η παράταση του χειμώνα σήμαινε ζημιά στην παραγωγή).

Λίγο πιο κάτω θα δούμε αναλυτικότερα τους κωδωνοφόρους των Σερρών.

Πηγή: καθημερινός Παρατηρητής

Οι κάτοικοι του χωριού Γέργερη στο νομό Ηρακλείου, ντυμένοι µε προβιές, ζωσμένοι µε κουδούνια και µε µμουντζουρωμένα πρόσωπα και χέρια, βγαίνουν στους δρόµους και επιδίδονται σε έναν «αρκουδίστικο χορό». Δεµένοι µεταξύ τους µε σχοινιά, ο ένας ακολουθεί τον άλλο, τρέχουν, χορεύουν, σατιρίζουν, δημιουργώντας µε τους ήχους και τις κραυγές τους ατµόσφαιρα έκστασης.

Στο δε μικρό χωριό της Νέδουσας, 45 χιλιόμετρα από την Σπάρτη, αναβιώνει κάθε χρόνο µια πανάρχαιη σύναξη για καλή σοδειά! Την Καθαρά Δευτέρα, το αυθεντικό αγροτικό δρώµενο «Ευετηρίας» αποτελεί έναν από τους καλύτερα σωζόµενους λαογραφικούς θησαυρούς του ελλαδικού χώρου. Στο γλέντι αυτό, οι επισκέπτες δεν θεωρούνται θεατές αλλά συνεορταστές που συµµετέχουν καθ’ όλη τη διάρκεια του δρώµενου.

Αποτελείται από τρεις τελετουργικές πράξεις: Το οµαδικό µουντζούρωµα και τον Αγερµό, την επίσκεψη δηλαδή του «θιάσου» σε όλα τα σπίτια του χωριού, τον «Χορό των Τράγων» µε τα κρεµασµένα κουδούνια και το ιερότερο κοµµάτι, το όργωµα-σπορά στην πλατεία του χωριού, τον γάµο και τον θάνατο, τον οποίο διαδέχεται η ανάσταση. Ξεκινήστε ακολουθώντας την ποµπή του Αγερµού, παρακολουθήστε τον «θίασο» στον Χορό των Τράγων και στη συνέχεια την Αροτρίαση. Την κάθαρση της Ανάστασης ακολουθεί ολονύχτιο γλέντι.

Πηγή: trikalalife.gr

Μπορεί να μην έχουν την πιο περίεργη ονομασία και να καταλαβαίνεις αμέσως περί τίνος πρόκειται, ωστόσο στον Σοχό Θεσσαλονίκης και στα περίχωρα κάνουν θραύση. Τους Κωδωνοφόρους, λοιπόν, θα τους δεις να φορούν στολές από δέρματα ζώων με κουδούνια στερεωμένα πάνω τους, να παρελαύνουν και να χορεύουν παντού, κάνοντας κάτι παραπάνω από αισθητή την παρουσία τους.

Στο Βαμβακόφυτο Σερρών πριν από περίπου 26 χρόνια, ο τοπικός Μορφωτικός Λαογραφικός Όμιλος αποφάσισε να επαναφέρει τη δημόσια παράσταση που πραγματοποιούνταν παλαιότερα στους δρόμους, αλλά και στην κεντρική πλατεία του χωριού. Πρόκειται για τα «Μπαμπούγερα» που είναι διάφοροι ρόλοι που υποδύονται οι κάτοικοι: Βλέπεις μεταξύ άλλων τον παππού και τη γιαγιά, τον γαμπρό και τη νύφη, τον ταχυδρόμο, τον φωτογράφο, τον αρκουδιάρη με την αρκούδα, τον Εύζωνα, και τους ταπουτζήδες που προστατεύουν τη νύφη, ώστε να μην την «κλέψει» κάποιος από τους θεατές. Πάνω τους είναι στερεωμένα μεγάλα κουδούνια και  στα χέρια τους κρατούν ένα χοντρό, στρογγυλό ξύλο, το ταπούς.

Αντίστοιχα, στο Φλάμπουρο Σερρών οι ντόπιοι ντύνονται με δέρματα από αιγοπρόβατα, φορούν στη μέση τους μεγάλα κουδούνια, όπως επίσης και την «μπαμπουσάρκα» μάσκα. Η συγκεκριμένη μάσκα έχει τη μορφή τεράστιου κωνικού καπέλου που καλύπτει το πρόσωπο και είναι φτιαγμένη στο χέρι με διάφορες κορδέλες, χάντρες κλπ. Έτσι «στολισμένοι», περνούν από σπίτι σε σπίτι για να λάβουν από τους οικοδεσπότες χρήματα και ένα πορτοκάλι. Το πορτοκάλι συμβολίζει τη «μετάνοια» και εκείνοι με τη σειρά τους χορεύουν, με τις κουδούνες τους να χαλάνε τον κόσμο!

Η Εδεσσαϊκή Κλαπουτάρκα προέρχεται από τις διονυσιακές τελετές της Αρχαίας Μακεδονίας και θυμίζει πολύ τους κωδωνοφόρους, αφού κουδούνια, ζωνάρια και προβιές, μαζί με μπόλικο τσίπουρο, είναι τα απόλυτα «αξεσουάρ» των συμμετεχόντων. Όσον αφορά στη σημασία της, δίνει το σήμα για το τέλος του χειμώνα και την αρχή της άνοιξης, άρα και της γονιμότητας.

Πηγή: biscotto.gr

Το Μάρτιο του 1905, ο Richard Dawkins, πήγε ειδικά στη Σκύρο για να μελετήσει το αποκριάτικο έθιμο. Η περιγραφή του μας δίνει μια πιστή εικόνα της μασκαρεμένης τριάδας και ιδίως του «γέρου». Για την ερμηνεία του εθίμου σημειώνει απλώς σαν «λαϊκή εξήγηση», την παράδοση του κατεστραμμένου μισότρελου τσοπάνη που φορτώθηκε τα κουδούνια των χαμένων προβάτων του, ερμηνεία που διατηρείται μέχρι τις ημέρες μας.

Στο νησί φτάσαμε το απόγευμα του Σαββάτου. Φθάνοντας στη Χώρα ακούσαμε από μακριά έναν απίστευτο σαματά από κουδουνοκτυπήματα. Όσο πλησιάζαμε οι ήχοι δυνάμωναν.  Είχα δει και είχα ακούσει στην τηλεόραση διάφορα ντοκιμαντέρ, είχα διαβάσει κάποιες σχετικές μελέτες, είχα ψυχανεμισθεί για το τι θα συναντούσα, αλλά άλλο να το μελετάς και άλλο να το ζεις. Αυτός ο ζωντανός ήχος των κουδουνιών ήταν κάτι το συγκλονιστικό.  Ώσπου διασταυρωθήκαμε με τους πρώτους “Κουδουνάτους”, ένα θέαμα ανεπανάληπτο. Από τα στενά σοκάκια, από κάθε γωνιά ξεχύνονταν παρέες -παρέες και ο ήχος των κουδουνιών ακουγόταν από παντού, μία ατμόσφαιρα δαιμονισμένη.  Πολύ γρήγορα πιάσαμε τη συζήτηση  με τους ντόπιους και παρατηρώντας και ακούγοντας τις αφηγήσεις μυηθήκαμε πάραυτα στο εορταστικό κλίμα του νησιού. Ανάμεσα στις εκδηλώσεις αυτές της Σκυριανής Αποκριάς,  που όπως διαπίστωσα είχε τρείς φάσεις,  η πρώτη – οι “ Γέροι” – ξεχωρίζει σαν μοναδική στον ελληνικό χώρο,  και αφορά σε μια τριάδα μεταμφιεσμένων που αποτελείται από τον «γέρο», την «κορέλα» και τον «φράγκο».

Ο «γέρος» είναι ο πρωταγωνιστής αυτής της τριάδας και παριστάνει ένα γέρο-τσοπάνη ζωσμένο με κουδούνια. 

Ο τρόπος που δένονται τα κουδούνια στη ζώνη της μέσης είναι αρκετά έξυπνος, έτσι που να επιτρέπει να φοριούνται πολλά κουδούνια, χωρίς να εμποδίζονται από την επαφή τους με την κάπα.

Ο «γέρος» προχωρεί με ρυθμικούς βηματισμούς, κουνώντας τη μέση του, έτσι ώστε τα κουδούνια που είναι περασμένα σ’ αυτή, να δίνουν ήχους φοβερούς, αλλά ρυθμικούς κι εναλλασσόμενους. Κατά διαστήματα στέκεται και «σείεται», και τότε το κούνημα του κορμιού του είναι διαφορετικό, όπως και οι ήχοι των κουδουνιών.

Όμως δεν είναι και ότι πιο εύκολο να προκύψει κανείς «Γέρος». Κατ’ αρχάς θα πρέπει να έχει μια φυσική ρώμη για να μπορεί να φορέσει απάνω του το βάρος της στολής που ξεπερνά τα 50 κιλά. Στη συνέχεια θα πρέπει να μάθει την τεχνική των βηματισμών και των πηδημάτων καθώς και την σωστή κίνηση της μέσης  και των γοφών γιατί από εκεί κουμαντάρονται τα κουδούνια και διαμορφώνεται  ο ρυθμός της μουσικής των κουδουνοκτυπημάτων.  Η στολή του γέρου  στις μέρες μας αξίζει μια περιουσία, ξεπερνώντας τα 3.000 Ευρώ. Τα  τεράστια κουδούνια παραγγέλνονται σε χαλκοματάδες στην Κοζάνη, ενώ όλα τα υπόλοιπα μέρη κατασκευάζονται από ντόπιες πρώτες ύλες στη Σκύρο.  Αν σήμερα, λόγω της σχετικής ευημερίας, αρκετοί μπορούν, παρόλο το υψηλό  κόστος, να την αποκτήσουν, γιατί αποτελεί ευτυχώς ένα είδος πρώτης ανάγκης για τους ντόπιους, τα παλιά χρόνια ήταν απαγορευτικό.

Και έτσι οι φτωχοί κτηνοτρόφοι δουλεύαν 5-6 μεροκάματα δωρεάν, οργώνοντας τα αμπέλια στα αφεντικά τους ή σε μεγαλοκτηνοτρόφους προκειμένου να τους παραχωρήσουν τη φορεσιά του “γέρου”   για να την χαρούν για μια-δυο ώρες. Πολύ αργότερα στη δεκαετία του 1970, οι έφηβοι μέχρι να ενηλικιωθούν και να πρωτοφορέσουν τη  δικιά τους φορεσιά με τα κουδούνια, προπονούνταν ζώνοντας  πάνω τους τενεκεδάκια  συσκευασίας γάλακτος με βοτσαλάκια για να μάθουν τον ρυθμό.  Σήμερα βλέπεις παιδάκια 7-13 ετών  να βηματίζουν με τις φορεσιές του “γέρου” και να ανταγωνίζονται με αξιώσεις τους πρεσβύτερους  αλλά  και πιτσιρίκια μια σταλιά, να μιμούνται και να τρέχουν πίσω από τους πρωταγωνιστές.

Πηγή: simadiatouaigaiou.wordpress.com

Ελπίζω ότι εξερευνήσαμε ικανοποιητικά τις θορυβώδεις απόκριες της Ελλάδας και εύχομαι σε όλους μας να έχουμε υγεία και να χαρούμε αυτήν την ξεχωριστή περίοδο με την ψυχή μας.

Ευχαριστώ πολύ για την παρέα σας,

Σας φιλώ γλυκά,

Άννα.